Waarom ventileren op basis van de werkelijke luchtkwaliteit?
Traditionele ventilatiesystemen draaien continu op een vooraf ingesteld debiet, onafhankelijk van hoeveel personen aanwezig zijn of wat er in de woning gebeurt. Dit leidt tot twee problemen:
- Overventilatie wanneer de woning leeg is (overdag als iedereen op het werk is): onnodige uitstoot van warme binnenlucht, met warmteverlies en verhoogd stroomverbruik als gevolg.
- Onderventilatie bij hoge bezetting (etentje met gasten, kinderfeestje, familiebezoek): het ventilatiedebiet is onvoldoende, waardoor CO2 stijgt boven de comfortgrens (>1.000 ppm) en de luchtkwaliteit verslechtert.
CO2-gestuurde ventilatie (DCV) lost beide problemen op. Intelligente sensoren meten continu de luchtkwaliteit in elke zone van de woning en sturen het ventilatiedebiet automatisch aan. Er wordt enkel geventileerd waar, wanneer en in de mate die nodig is.
Hoe werken de sensoren?
Een volledig vraaggestuurd systeem combineert drie typen sensoren, elk geoptimaliseerd voor een specifieke ruimte:
| Sensortype | Wat het meet | Waar geplaatst | Wat het aanstuurt | Reactietijd |
|---|---|---|---|---|
| CO2-sensor (NDIR) | CO2-concentratie in ppm (parts per million). De belangrijkste indicator voor menselijke aanwezigheid. | Droge ruimtes: woonkamer, slaapkamers, bureel, speelkamer. | Toevoerdebiet. Bij stijgend CO2 wordt meer verse lucht ingeblazen. | Geleidelijk (5-15 min). CO2 stijgt langzaam bij menselijke aanwezigheid. |
| Vochtsensor (RH) | Relatieve luchtvochtigheid (%). Reageert op dampproductie. | Natte ruimtes: badkamer, wasplaats, bergruimte met wasmachine/droogkast. | Afvoerdebiet. Schakelt de afzuiging naar maximale stand bij hoge luchtvochtigheid. | Snel (1-3 min). Vochtpiek bij douchen is onmiddellijk meetbaar. |
| VOC-sensor (TVOC) | Totaal vluchtige organische stoffen. Reageert op geuren, schoonmaakmiddelen, kookdampen. | Toiletten, open keukens, atelier/hobbyruimte. | Afvoerdebiet. Verhoogt de afzuiging bij geurdetectie. | Zeer snel (<1 min). VOC-pieken zijn direct meetbaar. |
CO2-waarden: wat is gezond?
CO2 (koolstofdioxide) is het bijproduct van menselijke ademhaling. De buitenlucht bevat circa 420 ppm CO2. In een bewoonde ruimte zonder ventilatie kan dit snel oplopen:
| CO2-niveau (ppm) | Beoordeling | Wat u ervaart | Actie ventilatiesysteem |
|---|---|---|---|
| < 800 ppm | Uitstekend ✓ | Fris, geconcentreerd, alert. Optimale slaapkwaliteit. | Minimaal debiet (energiebesparende nachtmodus). |
| 800 – 1.000 ppm | Aanvaardbaar | Nog comfortabel. Grensgebied. | Debiet schakelt op naar 50-70% capaciteit. |
| 1.000 – 1.200 ppm | Matig ⚠ | Lichte vermoeidheid, concentratieproblemen, muffe lucht. | Debiet schakelt naar 80-100% capaciteit. |
| > 1.200 ppm | Slecht ✗ | Hoofdpijn, slechte slaapkwaliteit, prikkelbaarheid, beperkte cognitie. | Maximaal debiet (boostmodus). Enkele units geven een visueel alarm. |
💡 Wist u dat? CO2 en slaapkwaliteit
Studies van de Technische Universiteit van Eindhoven tonen aan dat een CO2-niveau boven 1.100 ppm in de slaapkamer de slaapkwaliteit met 40% verlaagt. Twee personen die in een gesloten slaapkamer van 15 m² slapen, produceren genoeg CO2 om het niveau binnen 2 uur boven de 1.500 ppm te laten stijgen — tenzij er voldoende verse lucht wordt toegevoerd. CO2-gestuurde ventilatie in de slaapkamer is de meest effectieve investering in uw nachtrust.
Vraagsturing bij Systeem C en Systeem D
Zowel Systeem C als Systeem D kan uitgerust worden met CO2-vraagsturing. De implementatie verschilt:
Systeem C+ met vraaggestuurde motorbox
Bij Systeem C+ wordt de ventilatorbox uitgerust met elektronische regelkleppen per afvoerkanaal. Sensoren in de box of in de kamers meten de luchtkwaliteit en sturen de kleppen per zone aan. De populairste modellen in België:
- Renson Healthbox 3.0: Ingebouwde sensoren per aansluiting (CO2, vocht, VOC). Smart Home-integratie via Renson app. Prijs: €1.100 – €1.400 (unit only). Dit is veruit het meest geplaatste Systeem C+ in Vlaanderen.
- Duco DucoBox Focus: CO2- en vochtregeling met DucoBox Smart Connect module. Prijs: €900 – €1.200.
- Vasco C400 Plus: Budgetvriendelijke variant met vochtsturing. CO2-sturing als optionele upgrade (+€300-€400 per sensor). Prijs: €700 – €1.000.
Systeem D met CO2-gestuurde VAV-kleppen
Bij Systeem D worden VAV-kleppen (Variable Air Volume) op de toevoer- en afvoerkanalen geplaatst. De WTW-unit past het totale debiet aan op basis van de signalen van de CO2-sensoren in de droge kamers. Dit levert de allerhoogste energiebesparing op:
- Zehnder ComfoAir Q met ComfoSense sensoren: De kamersensoren communiceren draadloos met de unit. Het debiet wordt per kamer individueel geregeld. Prijs: €2.600 – €3.200 (unit + 4 sensoren).
- Brink Flair 325 met CO2-sturing: Externe CO2-sensoren sturen de EC-ventilatoren traploos aan. Prijs: €2.100 – €2.800.
📊 Concrete energiebesparing door CO2-sturing
Uit metingen in Vlaamse nieuwbouwwoningen (VITO/EnergyVille, 2024) blijkt dat CO2-gestuurde ventilatie het jaarlijkse energieverbruik voor ventilatie verlaagt met 25% tot 40% ten opzichte van continue ventilatie op nominaal debiet. Bij Systeem D met WTW vertaalt zich dit naar een extra besparing van €60 tot €120/jaar op elektriciteit, en €50 tot €100/jaar op verwarmingskosten door verminderd warmteverlies.
Meerprijs van vraagsturing: loont de investering?
| Upgrade | Meerprijs t.o.v. basisversie | Jaarlijkse besparing | Terugverdientijd |
|---|---|---|---|
| Systeem C → Systeem C+ (Renson Healthbox) | €500 – €800 | €80 – €140/jaar | 4-6 jaar |
| Systeem D basis → Systeem D CO2-gestuurd | €400 – €1.200 | €110 – €220/jaar | 3-5 jaar |
EPB-impact van CO2-sturing
Bij de EPB-berekening wordt vraaggestuurde ventilatie beloond met een gunstigere m-factor (correctiefactor voor het ventilatiedebiet). Concreet:
- Continue ventilatie (geen sturing): m-factor = 1,0 (referentie). Volledige ventilatieverlies wordt meegerekend.
- Lokale vraagsturing (Systeem C+): m-factor = 0,7 – 0,8. Het berekende ventilatieverlies daalt met 20-30%.
- Centrale CO2/RH-sturing (Systeem D DCV): m-factor = 0,5 – 0,7. Het berekende ventilatieverlies daalt met 30-50%.
Dit vertaalt zich in een extra E-peil reductie van 3 tot 6 punten boven op het effect van warmteterugwinning, wat het verschil kan maken tussen wel of niet voldoen aan de BEN-norm.